Cynlluniau ildio cyllyll
Cynlluniau i alluogi pobl i roi arfau mewn mannau penodol yn ddiogel.
Cynlluniau i alluogi pobl i roi arfau mewn mannau penodol yn ddiogel.
Mae cynlluniau ildio cyllyll, sydd hefyd yn cael eu galw’n ‘amnest arfau’ neu’n ‘amnest cyllyll’, yn ceisio cael gwared ag arfau o’r stryd drwy ddarparu biniau arfau neu bwyntiau casglu fel bod pobl yn gallu gadael eu harfau yno. Fel arfer, rhoddir pwyntiau casglu mewn lleoliadau hawdd eu cyrraedd fel archfarchnadoedd, ar y stryd fawr neu mewn gorsafoedd heddlu. Cyllyll yw’r rhan fwyaf o’r arfau sy’n cael eu hildio i gynlluniau ond maent hefyd wedi casglu arfau tanio go iawn/ffug, cleddyfau, bwâu croes, tuniau CS (nwy terfysg), dyrnau haearn ac offer taser.
Bydd cynlluniau’n aml yn caniatáu i bobl adael eu harfau yn ddienw ac yn gwarantu na fydd unrhyw ôl-effeithiau i’r person adeg trosglwyddo. Fodd bynnag, gall rhai cynlluniau archwilio arfau’n ddiweddarach i ganfod unrhyw gysylltiad â throseddau a mynd ar drywydd ymchwiliad neu erlyniad os oes un yn bodoli. Mae cynlluniau iawndal neu ‘brynu’n ôl’ yn cynnig taliadau am arfau a roddir i mewn. Gall y taliadau amrywio o £3 am ddwrn haearn, £20 am bastwn i dros £5,000 am reiffl.
Gellir cyflwyno cynlluniau ildio cyllyll ochr yn ochr â gweithgareddau eraill fel:
Dyma enghreifftiau diweddar o gynlluniau ildio cyllyll:
Defnyddir cynlluniau ildio cyllyll fel mesur atal trais ar sail tybiaethau eu bod yn lleihau nifer yr arfau sydd ar gael i’w defnyddio mewn digwyddiadau treisgar. Maent yn aml yn cael eu defnyddio ochr yn ochr â chynlluniau atal trais eraill, fel ymgyrchoedd yn y cyfryngau neu raglenni addysg. Ffodd bynnag, mae’r rhai sy’n beirniadu cynlluniau ildio cyllyll yn awgrymu tri rheswm pam y gallent fethu ag atal trais. Yn gyntaf, nid ydynt yn debygol o leihau faint o gyllyll sydd ar gael, ac mae’n hawdd cael rhai newydd yn eu lle. Yn ail, nid yw cynlluniau ildio cyllyll heb ymyriadau ychwanegol fel addysg neu hyfforddiant, yn mynd i’r afael â’r cymhellion dros gario arf. Yn olaf, gallai cynlluniau ildio cyllyll, yn enwedig y rhai sy’n ymwneud ag ymgyrchoedd yn y cyfryngau, gynyddu pryder y cyhoedd am drais, gan arwain at fwy o unigolion yn cario arfau i’w hamddiffyn eu hunain.
Dim ond nifer fach o werthusiadau sydd wedi cael eu cynnal ar effaith cynlluniau ildio cyllyll ar droseddau treisgar. Nid oes digon o dystiolaeth i gyfrifo sgôr effaith.
Mae dwy astudiaeth yn y DU yn awgrymu y gallai cynlluniau ildio cyllyll gyfrannu at ostyngiad bychan mewn troseddau sy’n ymwneud ag arfau yn ystod cyfnod yr amnest, ond nid yw’r gostyngiadau hynny’n cael eu cynnal yn hir.
Yn ôl dadansoddiad o ddata troseddau a gofnodwyd gan yr heddlu yn Llundain, gostyngodd troseddau a oedd yn ymwneud â chyllyll am bum wythnos ar ôl y cynllun, ond dychwelodd y gyfradd i lefelau cyn y cynllun ar ôl wyth wythnos. Cyflwynwyd y cynllun ochr yn ochr â nifer o ymyriadau ac ymgyrchoedd ymwybyddiaeth eraill yn y cyfryngau, felly mae’n anodd mesur effaith y cynllun ar wahân i weddill y gweithgareddau hyn.
Yn yr un modd yn Glasgow, dangosodd y dadansoddiad fod nifer yr unigolion a oedd yn mynd i adrannau brys gydag anafiadau trywanu difrifol wedi gostwng hyd at ddeg mis ar ôl y cynllun ond wedi dychwelyd i lefelau cyn y cynllun ar ôl blwyddyn. Cyflwynwyd y cynllun ochr yn ochr â nifer o ymyriadau ac ymgyrchoedd eraill yn y cyfryngau, felly mae’n anodd mesur ei effaith.
Nid oes digon o dystiolaeth i gyfrifo sgôr effaith ar gyfer effaith cynlluniau ildio cyllyll ar drais. Dim ond nifer fach iawn o werthusiadau sydd â dyluniadau gwan.
Mae’r ymchwil yn awgrymu bod lleoliad yn debygol o fod yn ystyriaeth bwysig. Dylai cynlluniau ddewis pwyntiau casglu sy’n hawdd eu cyrraedd, mewn ardaloedd lle ceir cyfraddau uwch o ddigwyddiadau’n ymwneud ag arfau, a rhywle fyddai’n sicrhau bod y rheini sy’n ildio arfau yn cael eu cadw’n ddienw, er enghraifft ardal heb deledu cylch cyfyng.
Dylai cynlluniau leihau’r risg o achosi niwed drwy ysgogi ymateb o ofn a’r canfyddiad bod angen cario cyllell ar gyfer hunanamddiffyn. Mae hefyd yn bwysig ystyried a lliniaru’r potensial i finiau arfau stigmateiddio cymunedau lleol.
Ar hyn o bryd, nid oes gennym ddigon o dystiolaeth i ddarparu amcangyfrif sylfaenol o’r gost.
Mae’r costau’n debygol o fod yn isel, ar y sail bod yr ymyriad craidd yn golygu darparu bin diogel a staff i wagio a gwaredu arfau’n ddiogel. Mae rhai cynlluniau ildio cyllyll yn cynnwys gwaith ymchwil i ganfod a ddefnyddiwyd arfau mewn troseddau, a fyddai’n arwain at gostau pellach. Bydd cynlluniau ildio cyllyll sy’n cynnwys ymgyrchoedd mawr yn y cyfryngau yn costio mwy.
Evidence briefing on knife crime
Briff y Coleg Plismona ar droseddau gyda chyllyll, gan gynnwys cyfeiriad at amnestau
A problem solving guide to knife crime
Briff y Coleg Plismona ar fynd i’r fael â throseddau gyda chyllyll, gan gynnwys cyfeiriad at amnestau.
Metropolitan Police 2006 Knife Amnesty Evaluation
Adroddiad yr Heddlu Metropolitan ar Operation Blunt: Knife Amnesty Impact on Knife-Enabled Offences.